Đổi mới? Phi tập trung? Rốt cuộc Web 3.0 là gì?

Chúng ta thường nghe đến Web 3.0 trong giới tiền ảo, nhưng thuật ngữ này khá mơ hồ và hay bị gắn liền với tiền ảo, blockchain, NFT hay Metaverse. Bạn có tò mò rốt cuộc Web 3.0 là gì không?

Nhiều người vẫn chỉ hiểu Web 3.0 một cách lờ mờ, thậm chí không ít người đã lao vào mà chỉ biết đến vài từ khóa như “phi tập trung” hay “điện toán phân tán”. Suy cho cùng, Web 3.0 cũng giống Metaverse: là chuyện của tương lai, là một tập hợp ý tưởng chưa được định hình rõ ràng. Đây vẫn là một khái niệm khá mơ hồ, đến cả người trong cuộc cũng khó giải thích cho rõ.

Thế nhưng Web 3.0 không phải khái niệm mới xuất hiện hai, ba năm gần đây. Nó được đề xuất lần đầu từ năm 2001 bởi Dale Dougherty, Phó chủ tịch O’Reilly Media (cũng là người thúc đẩy quan trọng của khái niệm Web 2.0 thời kỳ đầu), sau khi ông chứng kiến bong bóng dot-com vỡ. Khi đó hình dung về Web 3.0 còn mơ hồ hơn nhiều; người ta chỉ biết rằng so với Web 2.0 và 1.0, internet trong tương lai sẽ cá nhân hóa (personalization) và tùy biến (customization) hơn, thay vì mối quan hệ hoàn toàn từ trên xuống, thiếu tương tác mà các công ty internet thời dot-com dành cho người dùng.

‍

Web 1.0, Web 2.0 và Web 3.0 khác nhau thế nào

• Web 1.0

Trang tĩnh: số hóa thông tin, truyền tải một chiều

Ví dụ như cổng thông tin Yahoo! thời kỳ đầu: vào trang là thấy những gì website muốn bạn thấy, từ tin tức đến đấu giá trực tuyến. Trọng tâm là đẩy thông tin một chiều; người dùng chỉ có thể tiếp nhận thông tin website cung cấp, không thể tương tác hay cùng sáng tạo.

• Web 2.0

Facebook, IG, YouTube, TikTok: người dùng tham gia sâu vào việc tạo nội dung

Người dùng sẵn sàng tham gia, các website bắt đầu có tính năng bình luận. Các thương hiệu lớn ngoài website chính thức đã bắt đầu tiến vào mạng xã hội một cách toàn diện, tìm cách tương tác với người dùng.

Các nhà sáng tạo cũng tham gia: KOL, người có ảnh hưởng, YouTuber và cả những người bình thường bắt đầu sản xuất nội dung. Thậm chí có những người có ảnh hưởng mà thu nhập và danh tiếng đã vượt qua nhiều nghệ sĩ, với hàng triệu, hàng chục triệu người theo dõi trở thành cộng đồng người hâm mộ riêng.

Vậy Web 3.0 sẽ đi theo hướng nào?

Web 3.0 sẽ phát triển theo các nguyên tắc sau:

• Có thể xác minh (Verifiable)
• Không cần tin cậy (Trustless)
• Tự quản cao (Self-governing)
• Không cần cấp phép tập trung (Permissionless)
• Điện toán phân tán (Distributed)

Web 3.0, còn gọi là Web3, sẽ vận hành theo cách phi tập trung: không ai có thể ngăn việc truyền dữ liệu, mọi thông tin sẽ minh bạch hơn. Điện toán phân tán chuyển cơ chế sang cho đông đảo người dùng và trao thưởng khi họ hoàn tất tính toán, chính là thứ thường được gọi là “đào”. Web3 đã dần hình thành nền kinh tế của riêng mình.

‍

Ứng dụng của Web 3.0

NFT (token không thể thay thế), dapp (ứng dụng phi tập trung), DeFi (tài chính phi tập trung), kinh tế token (tokenomics)

‍

Kết luận

Web 3.0 xây dựng trên nền tảng Web 2.0, nhưng khác biệt hoàn toàn ở chỗ dùng cách “phi tập trung” để trả dữ liệu về cho từng cá nhân, dần thoát khỏi xiềng xích của các “gã khổng lồ tập trung”, hướng đến một thế giới mới tự do hơn và giành lại quyền kiểm soát danh tính cũng như dữ liệu của chính mình.

Điều này ảnh hưởng gì đến chúng ta? Theo quan điểm cá nhân tôi, đó là “dữ liệu quay về với cá nhân”:

• Doanh nghiệp cũng chuyển từ phụ thuộc vào các gã khổng lồ tập trung sang cơ sở dữ liệu bên thứ nhất, được khuyến khích tự nắm giữ dữ liệu của mình
• Social CRM giúp doanh nghiệp giành lại quyền làm chủ dữ liệu người dùng
• Người hâm mộ bắt đầu nắm quyền chủ động về thông tin, phân khúc ngày càng trở nên quan trọng

Tất nhiên, cũng có không ít ý kiến cho rằng Web3 có thể trở thành bong bóng trong tương lai. Elon Musk từng nói Web3 chỉ là thuật ngữ marketing. Blockchain hiện vẫn còn rất mới, và cần thêm thời gian để thoát khỏi sự phụ thuộc vào vốn đầu tư mạo hiểm và tiền ảo. Còn tương lai có vỡ bong bóng hay không, chúng ta chỉ có thể tiếp tục theo dõi!